Science on Clusters and Climate

महाराष्ट्राचा २०२६ पावसाळा: सुपर एल निनो आणि सकारात्मक IOD यांचा परिणाम

Mon, 13 Apr 2026 00:00:00 +0530

महाराष्ट्राच्या शेतकऱ्यांना, पाणीपुरवठा व्यवस्थापकांना आणि नागरिकांना २०२६ च्या पावसाळ्याबद्दल माहिती हवी आहे. यावर्षी एक विशेष परिस्थिती निर्माण झाली आहे: जगातील सर्वात शक्तिशाली “सुपर एल निनो” विकसित होत आहे, पण त्याच वेळी भारतीय महासागरातील सकारात्मक डिपोल (Positive IOD) देखील तयार होत आहे. या दोन्ही घटकांचा एकत्रित परिणाम महाराष्ट्राच्या पावसाळ्यावर कसा होणार आहे?

CMIP6 म्हणजे काय? इतिहास आणि CMIP5ची माहिती

Fri, 23 Jan 2026 11:58:00 +0900

CMIP6 म्हणजे काय? इतिहास आणि CMIP5ची माहिती

हवामान बदल समजून घेण्यासाठी वैज्ञानिक संगणकीय मॉडेल्स वापरतात. वेगवेगळ्या देशांतील संशोधन संस्था स्वतःची हवामान मॉडेल्स तयार करतात. पण प्रत्येक मॉडेल वेगळे असल्यामुळे त्यांच्या परिणामांची थेट तुलना करणे कठीण जाते. हाच अडथळा दूर करण्यासाठी “CMIP” — Coupled Model Intercomparison Project — ही जागतिक, समन्वित योजना तयार करण्यात आली. CMIP अंतर्गत सर्व प्रमुख हवामान मॉडेल्सना समान प्रयोग चालवायचे असतात, इनपुट्स/आउटपुट्स प्रमाणित (standardized) स्वरूपात द्यायचे असतात, आणि डेटा सार्वजनिकरित्या उपलब्ध करून द्यायचा असतो. यामुळे वेगवेगळ्या मॉडेल्समधील साम्य/फरक समजतो, आणि बहु-मॉडेल निष्कर्षांवर विश्वास वाढतो.

चक्रीवादळे वळत आहेत — आपली धोरणे त्यानुसार वळणार का?

Fri, 23 Jan 2026 00:01:00 +0530

चक्रीवादळे वळत आहेत — आपली धोरणे त्यानुसार वळणार का?

हवामान बदलाकडे पाहण्याची आपली सवय

हवामान बदलाबद्दल बोलताना आपण नेहमी आकड्यांच्या मागे धावतो. तापमान किती वाढले, पर्जन्यमान किती बदलले, चक्रीवादळांची संख्या वाढली की घटली — चर्चा याच चौकटीत अडकून राहते. ही चौकट सोयीची आहे, कारण ती मोजता येते, मांडता येते आणि शीर्षकात बसवता येते. पण हीच चौकट आपल्याला एक महत्त्वाचा बदल दिसू देत नाही.

भारतातील हवामान बदल: जागतिक तापमानवाढीचे स्थानिक परिणाम

Mon, 24 Nov 2025 10:00:00 +0530

हवामान बदल आता दूरच्या भविष्यातील भीती राहिली नाही; तो आपल्या देशाच्या हवामानावर, शेतीवर, आरोग्यावर आणि अर्थव्यवस्थेवर आजच परिणाम करू लागलाय. अलीकडे प्रकाशित झालेल्या ‘A post-AR6 update on observed and projected climate change in India’ या संशोधनातून भारतातील हवामान बदलाचं नविनतम वैज्ञानिक चित्र समोर आलं आहे. या लेखात आपण तापमानवाढ, मान्सून बदल, हिमालयातील वितळणाऱ्या हिमनद्या, भारतीय महासागरातील उष्णता आणि वाढता किनारी धोका — हे सर्व ताज्या आकडेवारीच्या आधारे समजून घेऊ.

Interstellar Visitors: What We Learn from Objects From Beyond Our Solar System

Thu, 02 Oct 2025 12:00:00 +0530

Interstellar objects — bodies that originate outside our Solar System and pass through it — have captured astronomers’ imaginations since 2017, when the first confirmed visitor, 1I/‘Oumuamua, was discovered. These rare wanderers are natural laboratories: they carry material formed around other stars and let us test ideas about planet formation, the distribution of volatiles, and even the possibility of panspermia.

एल निनो आणि भारतीय मान्सून : दुष्काळासोबत अतिवृष्टीची सावली

Sun, 28 Sep 2025 00:00:00 +0000

भारतीय मान्सून हा आपल्या जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. चार महिन्यांच्या या पावसावर शेतकऱ्याचे भविष्य, शहरातील पाणीपुरवठा आणि संपूर्ण अर्थव्यवस्था उभी आहे. त्यामुळेच मान्सून किती आणि कसा पडतो हे समजून घेणे प्रत्येकासाठी महत्त्वाचे आहे. गेली शंभर वर्षे हवामानशास्त्रज्ञ एक गोष्ट वारंवार सांगत आले आहेत — एल निनो आला की भारतात पाऊस कमी पडतो.

एल निनो – ला निनाचा भारतीय हवामानावर परिणाम: बातम्यांपलीकडचे सत्य

Tue, 05 Aug 2025 00:00:00 +0000

भारतातील पावसाळा आणि हवामान हे नेहमीच चर्चेचे विषय असतात. दरवर्षी “एल निनो” किंवा “ला निना” या शब्दांचा उल्लेख बातम्यांमध्ये हमखास होतो. पण हे नेमके काय आहेत? आणि त्यांचा आपल्या पावसाळ्यावर, शेतीवर, आणि दैनंदिन जीवनावर कसा परिणाम होतो?

डेंग्यू रोगाचे गतिशास्त्र आणि हवामान बदल: नवीन संशोधनाचे महत्त्वपूर्ण निष्कर्ष

Mon, 28 Jul 2025 10:00:00 +0530

Read English article here: Dengue Dynamics and Climate (English)

जसजसा आपल्या पृथ्वीवरील हवामानाचा नमुना बदलत चालला आहे, तसतसे डेंग्यूसारख्या कीटकजन्य आजारांच्या पसरण्याच्या पद्धतीत आणि तीव्रतेत नाट्यमय बदल होत आहेत. नेचर सायंटिफिक रिपोर्ट्स मध्ये प्रकाशित झालेल्या एका महत्त्वाच्या अभ्यासाने डेंग्यूच्या गतिशास्त्राबद्दल आणि भविष्यातील अंदाजांबद्दल नवीन माहिती दिली आहे जी भावी आजारांच्या उद्रेकांना तोंड देण्याची आणि त्यांना प्रतिसाद देण्याची आपली पद्धत पूर्णपणे बदलू शकते.

महासागरीय प्रवाहांमधील मानवी हस्तक्षेपाचे परिणाम

Thu, 15 Aug 2024 00:00:00 +0000

महासागरीय प्रवाह पृथ्वीच्या हवामान प्रणालीमध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात, जगभरात उष्णतावहन करतात आणि प्रादेशिक हवामानव्यवस्थेवर परिणाम करतात. मागील लेखांमध्ये, आपण महासागरातील प्रवाहांबाबतच्या मूलभूत गोष्टींसोबत समुद्रातील उष्णतावहनातील त्यांची भूमिका समजावून घेतली. त्याचबरोबर इंडोनेशियन प्रवाह आणि गल्फ स्ट्रीम सारख्या प्रवाहांची अधिक माहिती करून घेतली. तथापि, मानवी हस्तक्षेप या गुंतागुंतीच्या प्रणालींवर कसा परिणाम करू शकतो आणि त्यांच्या नाजूक समतोलामध्ये कसा व्यत्यय आणू शकतो हे समजून घेणे आवश्यक आहे. लेखमालेतील या शेवटच्या लेखात, आपण काही ऐतिहासिक उदाहरणे आणि आपल्या कृतींचे महासागरीय प्रवाहांवर होणारे व्यापक परिणाम तपासून पाहू.

गल्फ स्ट्रीम: पृथ्वीच्या हवामानाला आकार देणारा शक्तिशाली प्रवाह

Mon, 15 Jul 2024 00:00:00 +0000

‘महासागरातील प्रवाह’ या लेखमालिकेतील गेल्या २ लेखांमध्ये आपण सागरी प्रवाहांचा परिचय करून घेतला आणि इंडोनेशियन प्रवाहाची संवादरूपाने अधिक माहिती मिळवली. मालिकेमधल्या तिसऱ्या लेखात आपण ‘गल्फ स्ट्रीम’ला प्रश्न विचारून त्याविषयी अधिक माहिती घेणार आहोत. तिसरा लेख हा ‘महासागरातील प्रवाह’ या लेखमालिकेतील दुसऱ्या लेखाचेच सातत्य आहे. (दुसऱ्या लेखाची लिंक :- https://t.ly/RjfXQ मालिकेतल्या दुसऱ्या लेखात माणसाने इंडोनेशियन प्रवाहा (ITF) बरोबर चर्चा करून त्याबद्दल अधिक माहिती जाणून घेतली आणि अशीच चर्चा इतर विषयांवर व्हावी अशी इच्छा इंडोनेशियन प्रवाहाकडे बोलून दाखवली.

इंडोनेशियन प्रवाह : महासागरातील नदी जी भारतीय मान्सूनच्या पावसावर परिणाम करते.

Sat, 15 Jun 2024 00:00:00 +0000

हवामान हा जगभरात सर्वाधिक चर्चिला जाणारा आणि फॉलो केला जाणारा विषय आहे. एल निनो – ला निना सारख्या अनेक हवामानविषयक घटना आहेत आणि त्यांचे परिणाम जगभरात प्रसिद्ध आहेत. एल निनो – ला नीना भारतासाठी महत्त्वपूर्ण आहे कारण त्याचा मान्सून हंगामातील पावसावर आणि अखेरीस, नदीतील जलस्रोतांवर आणि शेतीच्या उत्पन्नावर परिणाम होतो. पावसाचा नदीतील जलस्रोतांवर परिणाम होतो हे सामान्य समज आहे. तथापि, ही एका नदीची कथा आहे जी पावसाळ्यात भारतातील पावसावर परिणाम करू शकते. जमिनीवरील नद्यांच्या विपरीत, ही नदी महासागरात वाहते आणि ती तुम्हाला माहीत असलेल्या कोणत्याही नदीपेक्षा हजारो पट मोठी आहे.

Saturn and Jupiter's Great Conjunction: A Once-in-a-Lifetime Event?

Sun, 15 Nov 2020 00:00:00 +0000

A lot has been said about the rare celestial event occurring on December 21, 2020—the Great Conjunction of Saturn and Jupiter. On this day, the two gas giants will pass within just 6 arcminutes (or 0.1 degrees) of each other—appearing almost as a single bright “star” to the naked eye.

How I Followed the Solar Eclipse

Sun, 05 Jan 2020 00:00:00 +0000

2010 – The First Experience

My 2010s kicked off with a bang: the longest annular solar eclipse of the millennium, on 15 January 2010. The annular phase lasted just over 11 minutes, with the moon covering about 91% of the Sun. I joined a group of fellow eclipse chasers and traveled more than 3000 km from Pune to Rameshwaram—just to catch those magical moments.